Greenpoint advertentie

Advertentie voor het greenpoint netwerk in 1994 (Bron KPN)

Voorspellingen zijn net zoiets als goede voornemens. Zeker bij mobile internet. Het  zijn vaak prachtige denkoefeningen en inspirerende stippen aan de horizon maar stiekem weten we allemaal dat ze niet gaan uitkomen. Het traditionele seizoen met zijn aangekondigde paradigma shifts, Next Big Things en technologische revoluties voor 2014 loopt ten einde. Over een jaar horen we er niets meer van, net zomin als we nu nog een kritische evaluatie kunnen terug lezen over wat er terecht is gekomen van al die trends van 2013, op een paar moedige bloggers na. We zijn nu eenmaal geen goede waarnemers, laat staan voorspellers.

Black swans

Aan de basis van een goede voorspelling ligt het vermogen om rationeel te kunnen beslissen welke trends relevant zijn en welke factoren ze beinvloeden. Maar onze beslissingen worden niet gestuurd door onze corticale hersenen (ons bewuste rationele brein) maar met onze limbische. Dit is het onbewuste deel waar onze emoties schuilen en verschilt weinig van dat van zoogdieren. Uit de neuromarketing komt een onderzoek waaruit blijkt dat consumenten aankoopbeslissingen al genomen hebben ruim voordat ze bewust de keuze maken. Onze beslissingen lijken we niet op waarneembare feiten te maken maar hooguit op heuristiek.

Bovendien verloopt de geschiedenis veel grilliger dan achteraf lijkt (hindsight bias) en zijn we geneigd voorspellingen te doen die in lijn liggen met wat we bevestigd krijgen uit het verleden (confirmation bias). In werkelijkheid wordt de geschiedenis bepaald door onverwachte toevallige extreme gebeurtenissen die niemand had verwacht, de zogenaamde black swans. De 1e wereldoorlog kwam als een donderslag bij heldere hemel, net zoals nine-eleven. De kredietcrisis en de Eurocrisis overvielen zelfs de meest ervaren financiele experts. Maar ook positieve wendingen als de val van de Berlijnse muur of de opkomst van Internet: We zagen het niet. Toekomst is niet meer is dan history waiting to happen. 

We weten niet dat we het niet weten

Nu we het over dat internet hebben: “The Internet is the first thing that humanity has built that humanity doesn’t understand, the largest experiment in anarchy that we have ever had.” aldus Google baas Eric Schmidt. Dit belooft weinig goeds voor de betrouwbaarheid van digitale trendverwachtingen. En dat blijkt. Zelfs de grootste spelers in de markt bleken niet in staat de ontwikkelingen goed in te schatten terwijl ze er bovenop zaten.

Zo miste Microsoft de doorbraak van het internet voor de consument in de jaren ’90, onderschatte Google de opkomst van social media, miste Nokia de evolutie van de smartphone en liet Blackberry zich verrassen door het fenomeen Apps. En terwijl iedereen zich nu focust is op het brilletje van Google, spelen er waarschijnlijk onder de radar technologische ontwikkelingen die van grote maatschappelijke impact gaan zijn maar we niet zien terwijl we erbij staan. We weten het niet en we weten niet dat we het niet weten.

Maatschappij 4.0

Laten we eens naar een paar voorspellingen rondom mobile internet kijken. Allereerst is er het type “2014 is het jaar van de doorbraak van mobile internet/wearables/mobile commerce etc..”. Dit is eigenlijk geen voorspellen maar voortborduren op bestaande een trend. Het zou juist een voorspelling zijn als iemand durft te beweren dat deze ontwikkelingen dit jaar zouden stoppen. Bovendien: Wat is de definitie van een doorbraak? Het aantal conversies op het mobile channel?  De hoeveelheid mobile devices? Nieuwe toepassingen en welke dan en wat is de graad van adoptie? Dit soort vooraf gestelde criteria zijn in de meeste voorspellingen niet onderbouwd of zelfs volledig ontbrekend. Zo kan iedereen een voorspelling doen en over een jaar zeggen dat hij het goed had gezien.

En dan zijn er voorspellingen waar men de context en het relativeringsvermogen volledig is kwijgeraakt. Zo lees ik regelmatig bespiegelingen dat het (mobile) internet door zijn anarchistische en zelfsturende eigenschappen gaat zorgen voor een maatschappij waarbij de hiërarchische structuren zullen worden afgebroken en zullen plaatsmaken voor een egalitaire netwerkmaatschappij. Web 4.0 of zelfs maatschappij 4.0. Toe maar. In dit voorbeeld ontbreekt het besef dat hiërarchie oeroud is en werd geformaliseerd tijdens het ontstaan van  oude proto-stadstaten in Klein Azie toen mensen zich steeds verder gingen specialiseren en er structuur nodig was om deze nieuwe maatschappij draaiende te houden. Als er al een verband is tussen deze fenomenen zou de beredeneerde conclusie moeten zijn dat we juist meer hiërarchie krijgen omdat we leven in een tijdperk leven van steeds verdere specialisaties.

Vanzelfsprekend heeft het internet de laatste 2 decennia tot grote maatschappelijke veranderingen geleid. Vanzelfsprekend hebben de ontwikkelingen gezorgd voor het verdwijnen, transformeren en ontstaan van complete bedrijfstakken en die trend zet zich door. Maar dit alles gaat niet zorgen voor het verdwijnen van de fundamentele menselijke behoefte aan macht en de bijbehorende sociale pyramides. De oude elite wordt hooguit vervangen door een nieuwe internetelite, zoals Andrew Keen, het enfent terrible van Silicon Valley, het bij elke gelegenheid laat horen. Influencers heten ze in het bloemrijke jargon van de social media marketing. Alle toekomstvisies waarbij technologische vooruitgang primaire menselijk gedrag gaat veranderen kunnen we bij voorbaat bij het grofvuil parkeren.

Miniaturisatie, diversificatie, dataficatie

Als we een uitspraak over de toekomst van het internet willen doen die kans van slagen heeft zullen we de hypes moeten verlaten en ons verdiepen in het achterland. Mijns inziens wordt de internetrevolutie voortgestuwd door drie onderstromen die overigens niet complementair zijn. Ten eerste is er het aloude fenomeen van de miniaturisatie. Dit is in feite een addendum van de oerwet van Moore en niet gekwantificeerd in tijd.  Processoren worden sneller en kleiner. Anders gezegd: We ontwikkelen steeds meer rekenkracht per eenheid ruimte die het inneemt. Dit fonemeen gaat de klassieke CPU chip allang voorbij. Denk aan de ontwikkelingen in nanotechnologie en quantumcomputing.

Ten tweede is er de onderstroom van de diversificatie. De huidige buzzterm is Internet of Things maar dit is een verlengstuk van de oude trend om steeds meer diensten over het IP protocol te draaien. Ooit begon dit met IP multiplexing waarna VOIP en allerlei andere diensten volgden. Hieruit volgde de behoefte om ook nieuwe devices aan het web te koppelen en ze uniek identificeerbaar te maken, wat de weg opende voor IP-telefoons, camera’s, feature phones, smartphones, tablets, NFC chips en in de toekomst misschien microsensoren en smart dust. De huidige opkomst van wearables kunnen we zien als het gevolg van deze twee stromen.

De laatste onderstroom is van dataficatie. Deze beweging omvat het verzamelen en koppelen van data, het vinden van correlaties en het verrijken van data tot nieuwe informatie. Momenteel staat vooral Big Data  in de schijnwerpers maar denk ook aan ontwikkelingen als het semantische web, speech to speech translation, prescriptive analytics of, in combinatie met de andere stromen, de Quantified Self movement. Sowieso is de hele trend waarin het internet steeds meer contextueler wordt, dus afhankelijk van de persoon, zijn sociaal netwerk, tijd en locatie mogelijk gemaakt door voortschrijdende dataficatie.

Het onbekende onbekende

Als we deze stromen bij elkaar optellen is er een kans dat we af stevenen op een  zintuigelijk en zeer contextueel internet dat in de haarvaten van de maatschappij zit en ons van dienst is (geloof niets van mensen die zeggen dat artificiele intelligentie ons gaat besturen). Hoewel alom aanwezig zullen we door de kleine schaal en de automatische werking ons niet altijd bewust zijn dat alles om ons heen informatie is geworden – calm technology. Pas als we actief met informatie worden geconfronteerd of zelf op zoek gaan naar mensen of informatie zullen we beseffen hoe het web in ons leven is geintegreerd. Dit internet zal voornamelijk mobiel moeten zijn. Voorspellingen die deze elementen in zich hebben lijken mij enige kans van slagen te hebben.

Enige kans, want ook dit is natuurlijk een vorm van confirmation bias. Wie weet komt er morgen al iets aan de oppervlakte wat we niet zagen aankomen en onze kijk op het net totaal op zijn kop zet, op zo’n manier dat het ook niet eens past in eerder bedacht spectrum van mogelijke totaal onverwachte wendingen. Het onbekende onbekende. De onvoorspelbaarheid vooraf en de vanzelfsprekend lijkende sequentie van gebeurtenissen achteraf lijkt mij de enige houdbare trend voor mobile internet voor het komende jaar.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op www.appril.nl