[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=IT8kvEFMchA]

Tom (15) en moeder Francis eten al tien jaar rauw. Er is geen plaats voor gekookte groenten, aardappelen, rijst, pasta, zout, suiker, kruiden, vis, vlees, melk of eieren. Tom dieet volgens Francis vrijwillig. Ze ontkracht dat direct weer door hem van school weg te houden “want voor pubers is het onmogelijk op school hun eigen voedingskeuzes vol te houden”. Tom is bewezen ondervoed en heeft een onherstelbare ontwikkelingsachterstand. Een ziekenhuis heeft aangifte van mishandeling gedaan. Uithuisplaatsing dreigt.

Rauwer is het vervolg van Rauw (2008) van Anneloek Sollart. Waar bij de eerste documentaire Tom centraal stond, richt Sollart de lens nu op zijn moeder. Francis staat bepaald niet alleen met haar Rawfood dieet. In een volle zaal staat een goeroe van het raw-veganism te pitchen. We zijn voor rauw voedsel gemaakt. De oermens at niet voor niets rauw. Hartziekten, beroerten en tumoren ontstaan door gekookt voedsel en een calciumtekort in het bloed. Ontstekingen los je op door op blote voeten te lopen. Later komt de goeroe terug in een coachgesprek met Tom. Als hij zijn dieet volhoudt, zal Tom alsnog vrienden krijgen. Sterker nog:  Hij wordt de spirituele leider van de natie. Alle jongens zullen naar zijn toewijding opkijken en zijn voorbeeld volgen. Bij het eten van vlees wacht de aftakeling. Francis knikt instemmend.

Individu versus de groep 

Sollart blijft buiten beeld. Geen voetnoot, commentaar of bruggetje wordt aan de documentaire besteed. De hele situatie krijgt daardoor iets griezelig vanzelfsprekends. Bovendien wordt het dilemma neergelegd waar het hoort: Bij de kijker. Die mag zich stukbijten op een vraagstelling die we kennen uit discussies over de vrijheid van religie. Hoe zit het met de vrijheden van individuen in een groep, als die er extreme principes op nahoudt en onwrikbaar overtuigd is van zijn eigen gelijk? Wat prevaleert: Het recht van het individu of dat van de groep?

Nederlandse instituties blijken deze denkoefening maar niet onder de knie te krijgen. Zij kiezen voor de weg van de minste weerstand, waardoor de sterkste aan het langste eind trekt. De Raad voor de Kinderbescherming wil Tom niet uit huis plaatsen “omdat het mogelijke trauma van uithuisplaatsing niet opweegt tegen eventuele achterstand in groei”. Permanente schade aan de gezondheid van Tom is ondergeschikt aan de goede vrede in het gezin en de gemeenschap. Had Tom maar gezegd dat hij met een zeilboot de wereld wil rondvaren. Wel maakt de raad afspraken met Francis, die ze uiteraard allemaal aan haar laars lapt.

Geen mening

Wat volgt is een tombola van jeugdzorg, second opinions, leerplichtambtenaren, rechters en artsen, die praten, waarschuwen, nieuwe deadlines stellen, aanbevelingen schrijven en vooral doorverwijzen. Tom heeft hierover geen mening. Hij kan niet kiezen tussen trouw aan zijn moeder en de buitenwereld. Op dit moment zou je Tom uit het scherm willen trekken, hem een set frikadellen geven en naar een plek sturen waar hij vrienden kan maken en zelfstandig kan leren denken. Hier forceert Sollart zich met haar neutraliteit. De documentaire neemt zo’n absurde wending aan – de hond van Francis mag 3 dagen niet eten wegens een oorontsteking, maar dat begrijpt de hond wel – dat het onmogelijk is er volledig buiten te blijven.

Hoewel Sollart de gedachten van de moeder centraal wilde stellen, is de documentaire vooral een inkijk geworden in de tandeloosheid van instituties, die het belangrijker vinden om geen impopulaire maatregelen te nemen tegen mensen die niet willen luisteren dan het belang te dienen van degenen, voor wie ze ooit zijn opgericht. Sollart is nog niet klaar met Tom. Als hij volwassen is wil ze weer een documentaire over hem maken. Ze vraagt Tom hoe die moet heten: “Rauwst” of juist “Gekookt”. Tom weet het niet.

Kijk op 17 december 22:55 naar de documentaire bij de NCRV