Deze week zagen we hoe de FC Twente kansloos werd verslagen door Benfica, waardoor er ook dit jaar maar één ticket voor de lucratieve Champions League voor Nederland is weggelegd. Vervelend voor de FC, maar veel ernstiger is de schade die de club daarmee de Nederlandse voetbaleconomie heeft toegebracht. Hoe is het mogelijk dat dergelijke kleine clubs überhaupt tot de belangrijke wedstrijden weten door te dringen? Ook de rest van Europa gaat mee in deze zorgelijke ontwikkeling. Om het voetbal te redden is het tijd voor een nieuw competitiesysteem, dat beter past bij het voetbalverdienmodel.

Vicieuze cirkel

Het is leuk hoor, die verrassingen uit de provincie die de laatste 15 jaar steeds vaker in de lente de traditionele 3 (Ajax, PSV en Feyenoord) uit de belangrijkste prijzen weten te stoten. Leuk voor sommige fans, maar een drama voor de belangrijke partijen zoals de sponsors en stakeholders. De kater komt ook hier later. Want na de lente volgt de herfst, waarin de grote Europese clubs wel raad weten met deze onbekende frivole clubjes, die nog in de waan leven dat het om de schoonheid van het spel gaat. Nog voor de winter staan dit soort seizoenen garant voor een totale kaalslag binnen de Nederlandse afvaardiging op Europees niveau.

De inkomstenderving is navenant: Niet alleen voor de grote 3, op wiens plaats kleine provincieclubs plaatsnemen in de Europese arena’s, maar voor de hele economie van het Nederlandse voetbal. Doordat kleine clubs vaker doordringen tot de Europese velden – waar ze vervolgens kansloos zijn – wordt de kans dat Nederland als geheel een goede prestatie neerzet kleiner. Bovendien hebben kleine clubs een kleinere achterban en trekken ze minder kijkers, waardoor de sponsormarkt voor de Nederlandse CL kandidaten opdroogt. Daardoor komt er per saldo minder geld binnen, dat onder hetzelfde aantal clubs moet worden verdeeld. De vijver wordt zo steeds kleiner, waardoor de financiële posities van de topclubs verder worden ondermijnd. Daardoor maken kleine clubs weer meer kans om op de 1e rij plaats te nemen en zo is de cirkel rond. Een dodelijke ontwikkeling, die verklaart waarom Nederland al één volle Champions League plek is kwijtgeraakt en waarom een club als Feyenoord aan de rand van de afgrond staat.

Achteruitgang in cijfers

Als Medior Consultant en kandidaat vennoot bij de International Soccer Actuary Society (ISAS) heb ik het genoegen gehad een financiële analyse te mogen maken van wat de ongewenste toetreding van kleine clubs de Nederlandse voetbaleconomie in de afgelopen 15 jaar heeft gekost. Ik berekende welke inkomsten verrassingsclubs als Willem II, Vitesse, AZ en FC Twente met een hoog risicoprofiel door hun deelname aan de voorronde of het hoofdtoernooi van de Champions League hebben opgeleverd. Vervolgens heeft mijn team berekend wat de waarschijnlijke opbrengst zou zijn geweest als – conform de wetten van de markt – één van de grote 3 hun plaats had ingenomen.

Daarna hebben we een Risk Assessment  uitgevoerd waarin we keken wat de waarschijnlijke behaalde prestatie zou worden en welke sponsorgelden dan zouden zijn binnengehaald voor het seizoen erna. Na inflatiecorrectie blijkt de deelname van de provincieclubs het Nederlandse voetbal in totaal €526,8 miljoen te hebben gekost. Indien dat bedrag was binnengehaald zou Nederland tussen de 44.000 en 49.000 punten op de ranglijst van de UEFA competitiecoëfficient hebben gestaan. Dat is in de buurt van Portugal en Frankrijk en ruim 10.000 meer dan we nu hebben. Waarschijnlijk zou dan afgelopen week Benfica hebben verloren van PSV.

Achteruitgang in Europa

Ook op Europees niveau speelt een vergelijkbare achteruitgang af. Dit wordt deels in de hand gewerkt door het geflatteerde competitiesysteem van de CL. Het is leuk voor Cyprus dat Apoel Nicosia mag aanschuiven in het miljoenenbal, maar dit gaat ten koste van een kekke club uit de grote 5 (Spanje, Italië, Duitsland, Engeland en Frankrijk), die in de 1e ronde (verder komt Apoel hopelijk niet) een veel grotere markt bedient en daarmee veel meer sponsorgeld ophaalt. Onze Oekraïense collega’s hebben berekend dat de twee Oekraïense clubs die in het seizoen 2008/2009 de halve finale van de UEFA cup hebben gehaald, het totale sponsorbudget in Europa met €78,1 hebben doen afnemen in vergelijking met een scenario, waarin gewoon 2 clubs uit de grote 5 landen hadden gestaan.

Een rechtvaardiger competitiemodel

Om het voetbal verder te professionaliseren en de risico’s op de sponsormarkt meer beheersbaar te maken heeft het ISAS een nieuw rechtvaardiger competitiemodel bedacht, waarin de sponsors minder risico’s lopen hun investeringen niet meer terug te zien. Het model is intussen enthousiast ontvangen bij de belanghebbenden zoals de hoofdsponsors, de UEFA, de FIFA en de nationale bonden van de grote landen.

In de Champions League worden de clubs uit de 5 grote landen beter beschermd tegen onverwachte tegenstanders uit lagere regionen. Frankrijk, Engeland, Duitsland, Spanje en Italië krijgen voor de 1e ronde voortaan elk 6 tickets. De 31e plaats wordt opgevuld door de kampioen van de vorige editie. De 32e plaats wordt veroverd via een knock-out systeem, waarin de 16 beste clubs uit de B-landen kunnen plaatsnemen.

Redding voor het Nederlandse voetbal

Nederland krijgt één ticket voor deelname aan dit knock-out systeem. Elk jaar strijden Ajax en PSV om dit ticket. Andere clubs zijn hiervan, vanwege de onverantwoorde risico’s op verder afglijden van het Nederlands voetbal, uitgesloten. De verliezer neemt automatisch plaats in de UEFA cup. Als de winnaar het knock-out systeem niet wint, idem. De Nederlandse inbreng voor de UEFA cup wordt verder automatisch aangevuld met de 2 hoogste plaatsen uit de eredivisie en de 2 ploegen met het grootste budget. Clubs die de afgelopen 5 jaar zijn gepromoveerd naar de eredivisie zijn automatisch uitgesloten van deelname. Op deze manier kan de kwaliteit van het Nederlandse voetbal worden gered. Misschien vervelend voor de fans van kleine clubs, maar fan worden van een andere club is gratis.

Als de stakeholders akkoord gaan, zal dit systeem waarschijnlijk in het seizoen 2012-2013 worden geïntroduceerd op nationaal niveau, zodat de kandidaten voor de Europese toernooien voor het seizoen erna kunnen worden geleverd. In het seizoen 2013-2014 zal het systeem  dan op Europees niveau worden geintroduceerd. Met het nieuwe systeem verwacht het ISAS dat het voetbal een nieuwe professionaliseringsslag zal maken en dat de rendementen op investeringen zullen variëren tussen 5% en 9% extra op jaarbasis, terwijl het risicoprofiel aanzienlijk wordt verkleind. ISAS wenst u een spannend seizoen toe.

Sterre van Ballegoy de Jongh

Amsterdam/New York, 26 augustus 2011

Sterre van Ballegoy de Jongh is Medior Actuary Consultant en kandidaat vennoot bij de International Soccer Actuary Society (ISAS). Sterre is gespecialiseerd in Risk Assessment voor sponsoren.

Begin van het verval: Europacup II 1997. Roda JC verliest 2x kansloos van Vicenza, maar het pak slaag wordt door de limburgse fans als overwinning gevierd