Ooit gedroomd om het complete openbaarvervoernetwerk van St. Petersburg na te bouwen? Inclusief alle wissels, seinen, haltes, verkeersborden, remises, busgarages, ponten, rangeerterreinen, het complete trammaterieel van de afgelopen 100 jaar en last but not least een compleet functionerende dienstregeling met rij- en rusttijden? Waarschijnlijk niet, maar het kan. En er zijn mensen die het doen met BAHN, de bijbel aller treintjesnerds, de 17 op de schaal van Asperger, de Jolt van de simulatiesoftware.  Bij wijze van cultureel experiment ben ik een avond gedoken in de wereld van de treinsimulatie. Flightsimulatorjunks, eat your heart out.

MS-DOS

Jan Bochmann uit Dresden moet een bijzondere man zijn; Alleen al omdat hij in 1985 op het idee kwam om te kijken of hij een tramlijn uit Chemnitz kon simuleren. Na een korte vergeefse (duh) zoektocht naar de juiste software, kwam hij tot de conclusie dat de enige oplossing was om er zelf iets voor te programmeren. BAHN was geboren en nu, na 26 jaar van waarschijnlijk vele nachtelijke uren intensief scripten, debuggen en compileren is zijn geestenskind nog steeds niet volgroeid.

Wie na het downloaden BAHN opent (installeren hoeft niet, het is -veelzeggend- een .exe bestand) komt de zware adem van het MS-DOS tijdperk met de amberschermen, scroll-lock, edlin en grote oranje stroomschakelaars tegemoet. Na de eerste schok verwerkt te hebben, ben je verbaasd dat de graphics überhaupt in kleur zijn.

Maar als rechtgeaarde geeksoftware hoeft BAHN het ook niet te hebben van killer-graphics, bleeding edge animaties of 7+1 geluidseffecten. Het zijn de duizelingwekkende grootheden en mogelijkheden die BAHN uniek in zijn soort maken.

BAHN

Zwartrijders

Ten eerste is daar het enorme veld van 364×364 km dat tot je beschikking staat. Hierin kan met gemak het gehele spoorwegnet van de NS op schaal worden nagebouwd en als dat nog niet voldoende is valt de resolutie aan te passen zodat nog grotere netten mogelijk worden. Wie de ambitie heeft om de Transiberië spoorlijn na te bouwen kan dus bij de creatie van Jan Bochmann terecht. Ook bij intensief gebruik van het veld is een willekeurige computer nog snel genoeg; Drukbereden netten van 10.000 strekkende kilometer spoor zijn geen enkel probleem.

Dan zijn er de mogelijkheden om het netwerk te bouwen. Werkelijk alles maar dan ook alles wat je kunt bedenken is mogelijk. Zo zijn er tientallen soorten wissels op een totaal van honderden kruismogelijkheden van spoorwegen in alle hoeken en draairichtingen. Dat aantal kan vermenigvuldigd worden met het aantal kruismogelijkheden van een spoorweg met een andere modaliteit, bijvoorbeeld een weg. En dat aantal kan weer vermenigvuldigd worden met het aantal van c.a. 20 typen ondergrond. We hebben het dus nu alleen nog maar over wissels, niet over bogen, rechte stukken en ander railgrut, laat staan busbanen, rijbanen of vaarwegen waarvoor hetzelfde geldt.

Verder zijn er ruim 6000 soorten voertuigen meegeleverd van alle belangrijke vervoermaatschappijen, die je een compleet waarheidsgetrouwe dienstregeling kunt laten rijden. Per voertuig kan de optrek- en remsnelheid worden ingesteld. Dus niet per type maar per exemplaar. Bovendien luisteren de voertuigen naar tijdelijke snelheidsbeperkingen en de seinsystemen, die zo modulair zijn opgebouwd dat er de meest complexe signaleringsprogramma’s kunnen worden nagebouwd. Er komt nog net geen politiebusje bij een stilstaande tram aangescheurd als er een zwartrijder is gesignaleerd, maar dat komt vast goed in de volgende versie. Voor wie dit allemaal niet ver genoeg gaat, zit er een editor bij, waarmee naar hartelust extra voertuigen, seinen, wissels of zelfs gebouwen kunnen worden gemaakt. En daarvan wordt driftig gebruik gemaakt.

Ego’s en vetes

BAHN kan zich heugen op een kleine maar zeer fanatieke community. Op diverse duitstalige fora word je dagelijks bijgepraat over “Vossloh G2000 in der Lackierung der RBH”, gevolgd door nog 5 pagina’s informatie over historische trammodellen uit het Münsterland. Wie van discussies houdt kan gerust aanhaken bij een discussie over de wenselijkheid om de mogelijkheden van  Haltestellen en Taktpunkt gelijk te trekken om  Doppelhaltestellen te vermijden of olie op het vuur gooien bij een verhit debat of de standaardkleur van de behuizing van het seinwezen van het tramnet van Kölner Verkehrs-Betriebe Aktiengesellschaft nou zwart of donkerbruin is. Sowieso lijkt de community door een schisma bedreigd te worden. De kampen van de aanhangers van de reale Gleispläne en die van de selbstgemachte Gleispläne komen steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar te staan; Complete ego’s worden gebroken in een barse richtingenstrijd, waarbij vetevorming schering en inslag is.

Cultuurshock

Waarschijnlijk bent u tijdens het lezen al 25 keer gillend weggerend, maar geloof het of niet: BAHN is voor even op zich best een boeiend en leerzaam simulatieprogramma. Een klein uurtje kijken en fröbelen met een tramnet-simulatie dwingt je tot een onherroepelijk respect af voor de dagelijkse prestatie van openbaar vervoersmaatschappijen. Een kleine verstoring of wijziging in de parameters zorgt er direct voor dat een dienstregeling compleet in de soep loopt. Één tram te weinig of te veel op het spoor leidt binnen no time tot gaten in de dienstregeling of een verkeersinfarct bij de eindpunten. Om dat te managen is dagelijks een grote dosis creativiteit en stressbestendigheid nodig. Bovendien lijkt me het goede software voor kinderen van een jaar of acht. BAHN dwingt je tot logisch nadenken, causale verbanden leggen en patronen herkennen. Maar niet te lang. Na een avondje BAHN waren al mijn neuronenbanen in mijn hersenen volledig vernerdt; Een avondje heftig stappen als compenserende cultuurshock zou standaard tot het gebruikersvoorschrift moeten horen.